გლობალური დათბობა

გლობალური დათბობა —დედამიწის ატმოსფეროს მიწისპირა ფენის და მსოფლიო ოკეანის საშუალო წლიური ტემპერატურის სწრაფი ზრდის პროცესი.
ატმოსფეროს საშუალო ტემპერატურა დედამიწის ზედაპირზე ბოლო საუკუნის განმავლობაში 0.74 ± 0.18 °C-ით გაიზარდა. კლიმატის ცვლილების სამთავრობათშორისო ჯგუფის (IPCC) დასკვნით "დედამიწის ატმოსფეროს საშუალო ტემპერატურის ზრდა მე-20 საუკუნის შუა წლებიდან სავარაუდოდ განპირობებულია ანთროპოგენური (ანუ ადამიანის საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი) სათბურის აირების კონცენტრაციის ზრდით", რომლის შედეგადაც ძლიერდება ატმოსფეროს სათბურის ეფექტი, რაც დედამიწის ქერქისა და ქვემო ატმოსფეროს გახურებას იწვევს. 21–ე საუკუნეში მოსალოდნელია დედამიწის ატმოსფეროს საშუალო ტემპერატურის შემდგომი ზრდა 1,1 – 6,4 °C–ით. სათბური აირების კონცენტრაციის ზრდის შეჩერების შემთხვევაშიც კი ეს დათბობა კიდევ ათას წელს გაგრძელდება. მხოლოდ ამის შემდეგ არის მოსალოდნელი დარღვეული წონასწორობის ხელალხალი დამყარება და საშუალო ტემპერატურის დასტაბილურება.
ატმოსფეროს საშუალო ტემპერატირუს ზრდა გამოიწვევს ზღვის დონის აწევას. გაიზრდება კატასტროფული კლიმატური მოვლენების სიხშირე და სიმძლავრე, შეიცვლება ნალექების რაოდენობა და განაწილება. შეიცვლება აგრეთვე სოფლის მეურნეობის მოსავლიანობა, შემცირდება მყინვარები, გადაშენდება ცოცხალი ორგანიზმების ზოგიერთი სახეობები, გაიზრდება დაავადებათა რიცხვი.
ჯერჯერობით უცნობია დედამიწის რომელი რეგიონი უფრო მეტად დაზარალდება ამ ცვლილებების შედეგად. სახელმწიფოთა უმრავლესობამ ხელი მოაწერა კიოტოს ოქმს, რომელიც ატმოსფეროში სათბურის აირების გაფრქვევათა შემცირებას ისახავს მიზნად. თუმცა არ წყდება დებატები იმის შესახებ, თუ რა უფრო რაციონალურია: გლობალური დათბობის შეჩერების ან შემოტრიალების მცდელობა თუ ადაპტაცია არსებულ და მოსალოდნელ ცვლილებებისადმი.
საერთაშორისო ორგანიზაცია ”Global Humanitarian Forum”-მა, რომლის თავმჯდომარეც გაეროს გენერალური დირექტორი კოფი ანანია, გამოაქვეყნა დასკვნა, რომელშიც გლობალური დათბობის მსხვერპლთა ზუსტი რაოდენობაა დასახელებული. ამის შესახებ ”New Scientist”-ი წერს. მკვლევართა მონაცემებით, ამჟამად გლობალური დათბობის გამო მსოფლიოში ყოველწლიურად დაახლოებით 300 ათასი ადამიანი იღუპება. საქმე იმაშია, რომ კლიმატის ცვლა ბუნებრივი სტიქიური მოვლენების რაოდენობის ზრდას იწვევს, ისეთების, როგორიცაა გვალვა და წყალდიდობა. ამას გარდა ცვალებადი კლიმატი გავლენას ახდენს განვითარებული ქვეყნების სოფლის მეურნეობაზეც, რასაც შიმშილობამდე მივყავართ. ”Global Humanitarian Forum”-ის მონაცემებით, სიკვდილიანობის დიდი წილი (90%-ი) განვითარებულ ქვეყნებზე მოდის. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ 2030 წლისათვის დათბობის მსხვერპლთა რაოდენობა ყოველწლიურად 500 ათასამდე გაიზრდება. თარგი:დედამიწა

მჟავე წვიმები

მჟავე წვიმები ბევრი რეგიონისთვის გარემოს დაბინძურების თვალსაზრისით ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა. ეს დასახელება ისეთ მოვლენებს აერთიანებს, როგორიცაა მჟავე ნისლი, მჟავე თოვლი და ა.შ. მაგრამ თითოეული მათგანი ატმოსფერულ ტენში მჟავათა არსებობას და გარემოზე მათ დამაზიანებელ მოქმედებას გულისხმობს.
მჟავე წვიმის მოვლენა 1800 წელს ბრიტანეთში ანგუს სმიტის მიერ იქნა აღწერილი და 1950 წლამდე მივიწყებული იყო. ეს პროცესი ბუნებრივ წვიმასთან შედარებით წვიმის წყლის მჟავიანობის მომატებას გულისხმობს.
მჟავე წვიმის ორი უმთავრესი კომპონენტია გოგირდმჟავა და აზოტმჟავა. ზოგჯერ მჟავე წვიმები საკმაოდ შორს მოდის იმ ადგილებიდან, სადაც პირველადი დამაბინძურებელი ნაერთების წყაროებია. ამრიგად, მჟავე წვიმების პრობლემა ამა თუ იმ ქვეყნის ფარგლებით არ შემოისაზღვრება, რადგანაც ატმოსფერული დამაბინძურებლები დიდი მასშტაბით გადაადგილებას ხშირად განიცდიან. მაგალითად, მჟავე წვიმების უმეტესობა, რომელიც ნორვეგიაში, შვეციასა და ნიდერლანდში მოდის, ევროპის სხვა ქვეყნებში გამოყოფილი გოგირდისა და აზოტის ოქსიდებიდან წარმოიქმნება.
მჟავიანობის მომატება უარყოფითად მოქმედებს როგორც მცენარეულ, ისე ცხოველურ სამყაროზე. გაზრდილი მჟავიანობა თევზის პოპულაციის მკვეთრ შემცირებას იწვევს. თევზების სახეობათა მხოლოდ მცირე რიცხვს შეუძლია გადარჩეს და მჟავე არეში რეპროდუქცია განახორციელოს.
ბოლო დროს ცხადი გახდა, რომ ჰაერის დაბინძურებას ტყის მასივზეც შეუძლია მნიშვნელოვანი გავლენის მოხდენა, რის შედეგადაც შეინიშნება ტყის მასივების შემცირების ტენდენცია.

მეტალთა წვა და ფერადი ალები 

ქიმიურ ნაერთებში წვის დროს წარმოქმნილი ალის ფერის მიხედვით სხვადასხვა ლითონები შეგიძლიათ გაარჩიოთ ერთმანეთისგან. აქ ნაჩვენებია ნატრიუმის-მოყვითალო მოსტაფილოსფრო ფერისაა... სტრონციუმი-ნაწილობრივ ლურჯი ნაწილობრივ წითელი, ბორის მჟავა–ფოსფორისფერი. ერთ-ერთი ყველაზე იოლი ქიმიური ტესტი ნიმუშში ლითონის არსებობის შემოწმებაა. ერთადერთი რაც უნდა გააკეთოთ ისაა რომ ნიმუშის მცირე ნაწილი დაწვათ და ალის ფერს დააკვირდეთ. წვის დროს სხვადასხვა ლითონი განსხვავებულ ფერებად იცვის მაგალიტად კალციუმის წვისას მოწითალო ნარინჯისფერი ალი ცარმოიქმნება . კალიუმი კი იასამნისფრად იცვის. წვა აგრეთვე ორგანული ნაერთების ანალიზისათვის გამოიყენება. ეს მეთოდი გულისხმობს ნაერთის ნიმუშის დაწვას იქამდე სანამ ის ცალკეულ ელემენტებად დაიშლება. ამის შემდეგ მეცნიერებს შეუძლიათ დაადგინონ, ორგანულ ნაერთებსჰი რა რაოდენობითაა წარმოდგენილი თითოეული ეს ელემენტი. ნახშირბადი წყალბადი ჯანგბადი და აზოტი.

http://www.youtube.com/watch?v=cAoQw7DIpTc&feature=player_embedded

http://www.youtube.com/watch?v=EvLFIxsiOlI&feature=player_embedded

ფეიერვერკი

მას შემდეგ, რაც 1264 წელსს ჩინელებმა ერთ-ერთი პირველი ფეიერვერკი გაისროლეს, ხალხს ამ ფერადი სტიქიის მოთვინიერება სწადია. თითქმის 800 წელია, რაც ცეცხლის ეს ხელოვნური ნაირსახეობა იხვეწება, ვითარდება და გამაოგნებელ შთაბეჭდილებას ახდენს. დღესდღეობით ფეიერვერკის რამდენიმე სახეობა არსებობს, რომელთა შორის ყველაზე გავრცელებული ე.წ. ცეცხლოვანი ბურთია. აი, ის, დამრგვალებული ზღარბის ფორმა რომ აქვს

ფეიერვერკს თავდაპირველად სპირიტუალური დანიშნულება ჰქონდა, თუმცა რაც დრო გადიოდა, იგი უფრო და უფრო საზეიმო დატვირთვას იძენდა. სწორედ ამ საზეიმო მნიშვნელობას უნდა დავაბრალოტ ის, რომ, როდესაც “ტიტანიკი” იძირებოდა, გამვლელმა გემმა მას ყურადღება არ მიაქცია: “ტიტანიკზე” სასიგნალო ფეიერვერკებს ისროდნენ შველის სათხოვნელად, მეზობელი გემის კაპიტანმა კი ჩათვალა, რომ იქ ქეიფი და დროსტარება იყო.

ფეიერვრკი ეს სხვა არაფერია, თუ არა ჩვეულებრივი ბომბი, რომელშაც ფერადი მინარევები აქვს დამატებული. მისი სწორად დამზადება და გნლაგება, ასევე უსაფრტხო მანძილის გათვლა, ყველაზე სპასუხისმგებლოა. ხელნაკეთი ბომბების არსენალი, რომლებიც ზუსტად განსაზგვრულ ადგილას ზუსტად განსაზგვრული ტანმიმდერობით არის დალაგებული, საბოლოო ჯამში, იმ ეიფორიას ქმნის, რომელიც ამ ვიდეოებზეა გადმოცემული.
 

 

ქიმიური თვისებები 
 
მეტალთა ქიმიური თვისებებიდან ყველაზე მეტი საერტო თვისება მდგომარეობს იმაში, რომ მათი ატომები შედარებით ადვილად გასცემენ ელექტრონებს და გარდაიქმნებიან დადებითად დამუხტულ იონებად. ქიმიურად უფრო აქტიურია ის ლითონი, რომლის ატომები უფრო ადვილად გასცემს ელექტრონებს. მეტალები ძლიერი აღმდგენელებია. მეტალები რეაქციაში შედიან არამეტალებთან: ჟანგბადთან, გოგირდთან, ჰალოგენებთან, აზოტთან, ფოსფორთან. რეაქციაში შედიან მჟავებთან და წყალთან.



ცირკონიუმის ქიმიური თვისებები

ცირკონიუმი თავისი ჯგუფისა(და ქვეჯგუფის) და პერიოდის ტიპიური წარმომადგენელია. იგი არის მკაფიოდ გამოხატული მეტალი. საკმაოდ აქტიურია ქიმიურად, თუმცა ფარულ ფორმაში.
ცირკონიუმი არ ავლენს თავის ქიმიურ აქტივობას და ნორმალურ პირობებში ატმოსფერული აირების მიმართ არის ინერტული. ეს მოჩვენებითი ქიმიური პასიურობა იხსნება იმით, რომ დაჟანგვისას მეტალის ზედაპირი იფარება უხილავი ოქსიდის აპკით, რაც მას შემდგომი დაჟანგვისაგან იცავს. მეტალის მთლიანად დასაჟანგად საჭიროა 7000C. ამ დროს ოქსიდის აპკის ნაწილი იშლება, ნაწილი კი იხსნება მეტალში.
700 0C ის ტემპერატურული ზღვარია, რის შემდეგაც ცირკონიუმის ქიმიური მგდრადობა მთავრდება. უკვე 3000C-ზე იგი აქტიურად ურთიერთქმედებს ჟანგბადთან და ატმოსფეროს სხვა კომპონენტებთან. ნორმალურ ტემპერატურაზე ცირკონიუმი ურთიერთქმედებს ფტორთან, ხოლო ქლორთან, ბრომთან და იოდთან 200 °С-ზე მაღალ ტემპერატურაზე და წარმოქნის უმაღლეს ჰალოგენიდებს ZrX4 .ცირკონიუმი 300 °С-მდე არ რეაგირებს მარილმჟავასა და გოგირდმჟავასთან, აგრეთვე ტუტე ხსნარებთან (ცირკონიუმი ერთადერთი მეტალია, რომელიც მდგრადია ამიაკის შემცველი ტუტეების მიმართ). აზოტმჟავასთან და სამეფო წყალთან ურთიერთ ქმედებს 100 °С-ზე. იხსნება ცხელ კონცენტრირებულ (50%-ზე მეტი) გოგირდმჟავაში.
კომპაქტური მეტალური ცირკონიუმისაგან განსხვავებით ჰაერზე სხვანაირად იქცევა მისი ფხვნილი და ბურბუშელა. ეს პიროფონული ნივთიერებები ადვილად თვითაალებადები არიან ჰაერზე ოთახის ტემპერატურის დროსაც კი. ამ დროს გამოიყოფა დიდი რაოდენობის სითბო. ცირკონიუმის მტვერი ჰაერთან შერევისას ფეთქებადსაშიშია.
მეტალისა და წყლის ურთიერთქმედება მიმდინარეობს ძალიან ნელა, პრაქტიკულად ურთიერთქმედების ნიშნები არ შეიმჩნევა. მაგრამ წყლით დასველებული მეტალის ზედაპირზე მიმდინარეობს მეტალებისათვის არადამახასიათებელი პროცესი. როგორც ცნობილია წყლის მოქმედებით ბევრი მეტალი განიცდის გალვანურ კოროზიას, რაც გამოიხატება მეტალის კათიონების წყალში გადასვლით. ცირკონიუმი კი წყლის ზემოქმედებით იჟანგება და იფარება წყალში უხსნადი ოქსიდის თხელი აპკით,რომელიც მას შემდგომი დაჟანგვისაგან იცავს.
”სუფთა სახით”ცირკონიუმის იონის Zr+4 არსებობა ნაკლებად სარწმუნოა. დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ცირკონიუმი წყალხსნარებში არსებობდა ცირკონილის იონის ZrO+2 სახით. მოგვიანებით გაირკვა, რომ ხსნარებში ცირკონილ -იონების გარდა არსებობს სხვადასხვა კომპლექსური იონებიც - ჰიდრატირებული და ჰიდროლიზებული.
ცირკონიუმის ასეთი რთული მოქცევა აიხსნება ხსნარში ამ ელემენტის მაღალი ქიმიური აქტივობით. პრეპარატული ცირკონიუმი შედის მრავალ რეაქციაში. ცირკონიუმის მაღალი ქიმიური აქტივობის ”საიდუმლო” იმალება მისი ელექტრონულ აგებულებაში. ცირკონიუმის ატომები განლაგებულია ისეთი სახით, რომ მათთვის დამახასიათებელია სწრაფვა შემოიერთოს რაც შეიძლება მეტი სხვა იონი, თუ მსგავსი იონების რაოდენობა არ არის საკმარისი, მაშინ ცირკონიუმის იონები ერთმანეთს უერთდება და ხდება პოლიმერიზაცია. ამ დროს ცირკონიუმის ქიმიური აქტივობა ქრება. პოლიმერიზირებული იონების რეაქციისუნარიანობა გაცილებით დაბალია, ვიდრე არაპოლიმერიზირებულებ
ის. პოლიმერიზაციის დროს მთლიანად ხსნარის აქტივობაც კლებულობს.
მჟავა ხსნარებიდან შეძლება გამოიყოს, მჟავის კონცენტრაციის მიხედვით, სხვადასხვა შედგენილობის შესაბამისი მჟავის მარილები.